BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐIỀU TRA ĐỘNG VẬT HOANG DÃ THÔNG QUA GIÁM SÁT BẪY ẢNH TRÊN LÂM PHẬN KHU BẢO VỆ CẢNH

I. Bối cảnh và sự cần thiết

Khu Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn là một trong những trung tâm tôn giáo – kiến trúc tiêu biểu và quan trọng bậc nhất của vương quốc Chămpa cổ, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới trên cơ sở các giá trị nổi bật toàn cầu về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật. Tuy nhiên, các giá trị này không tồn tại trong trạng thái biệt lập, mà được hình thành, bảo tồn và truyền tiếp trong mối quan hệ hữu cơ, lâu dài với không gian cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái rừng bao quanh khu di tích.

Theo cách tiếp cận bảo tồn Di sản thế giới hiện đại của UNESCO và IUCN, việc bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu không chỉ dừng lại ở bảo tồn các yếu tố kiến trúc – khảo cổ hữu hình, mà còn bao gồm việc duy trì tính toàn vẹn của toàn bộ bối cảnh cảnh quan – sinh thái gắn liền với di sản. Trong đó, hệ sinh thái rừng và các thành phần đa dạng sinh học, đặc biệt là động vật hoang dã, được xem là những chỉ thị quan trọng phản ánh mức độ nguyên vẹn của môi trường sống và sự ổn định của các quá trình sinh thái tự nhiên.

Trong bối cảnh đó, quần thể di tích Mỹ Sơn chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi khu vực rừng bao quanh – với vai trò là vùng đệm sinh thái – vẫn duy trì được cấu trúc, chức năng và giá trị sinh học cốt lõi. Sự hiện diện ổn định của các loài động vật hoang dã, nhất là các loài nhạy cảm với tác động của con người, không chỉ là minh chứng cho chất lượng sinh cảnh rừng, mà còn là bằng chứng khoa học cho thấy cảnh quan di sản vẫn đang được bảo vệ trong điều kiện sinh thái phù hợp.

Vì vậy, việc đánh giá một cách khoa học hiện trạng và giá trị động vật hoang dã trên lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn không chỉ đáp ứng yêu cầu của công tác bảo tồn đa dạng sinh học, mà còn có ý nghĩa trực tiếp trong việc củng cố cơ sở khoa học cho quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn theo đúng các khuyến nghị và chuẩn mực quốc tế của UNESCO và IUCN.

II. Khái quát tổng thể

1. Vị trí, vai trò và đặc điểm tổng thể của Khu Di sản Mỹ Sơn

Khu Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn nằm trong một thung lũng khép kín, được bao bọc bởi các dãy núi thấp và trung bình, hình thành nên một không gian tự nhiên liên tục, tách biệt tương đối với các khu vực xung quanh và mang đậm tính linh thiêng đặc trưng. Cấu trúc địa hình này không chỉ đóng vai trò như một “lá chắn tự nhiên”, góp phần bảo vệ quần thể đền tháp trước các tác động ngoại lai trong suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành, duy trì và phát triển của hệ sinh thái rừng đặc trưng cho khu vực trung du – miền núi thành phố Đà Nẵng.

Bao quanh vùng lõi di tích, Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn được xác lập và quản lý như một vùng đệm sinh thái, có chức năng bảo vệ cảnh quan, môi trường tự nhiên và không gian văn hóa – lịch sử gắn liền với Di sản thế giới. Trong cấu trúc tổng thể của Di sản, khu vực này giữ vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài, duy trì tính liên tục của cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn theo các khuyến nghị của UNESCO.

2. Đặc điểm sinh cảnh và tiềm năng đa dạng sinh học

Khu vực rừng Mỹ Sơn có độ che phủ cao, với cấu trúc thảm thực vật phát triển theo nhiều tầng, bao gồm rừng thường xanh nhiệt đới, rừng thứ sinh đang trong quá trình phục hồi và các sinh cảnh đặc thù ven suối, khe nước. Sự đa dạng về loại hình sinh cảnh, kết hợp với đặc điểm địa hình phức tạp và vi khí hậu ổn định, đã tạo nên một môi trường sống thuận lợi cho nhiều nhóm động vật hoang dã cư trú, kiếm ăn và sinh sản.

Các sinh cảnh rừng tại Mỹ Sơn không chỉ giữ vai trò nền tảng trong việc duy trì các quá trình sinh thái tự nhiên như tái sinh thảm thực vật, phát tán hạt giống và điều hòa quần thể sinh vật, mà còn là không gian cư trú và hành lang di chuyển quan trọng của nhiều loài động vật đặc trưng cho khu vực Trung Trung Bộ. Chính vai trò sinh thái này đã góp phần duy trì sự ổn định của hệ sinh thái rừng, đồng thời hỗ trợ bảo đảm tính toàn vẹn cảnh quan và giá trị bền vững của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

III. Phương pháp giám sát động vật hoang dã bằng bẫy ảnh

1. Cơ sở khoa học của phương pháp bẫy ảnh

Bẫy ảnh là phương pháp giám sát động vật hoang dã không xâm lấn, được áp dụng rộng rãi trong nghiên cứu khoa học và công tác bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới. Phương pháp này cho phép ghi nhận một cách khách quan sự hiện diện của các loài, tần suất hoạt động và mô hình phân bố không gian của động vật hoang dã, đặc biệt hiệu quả đối với các loài thú nhút nhát, có tập tính hoạt động về đêm hoặc khó quan sát trực tiếp bằng các phương pháp điều tra truyền thống.

Việc áp dụng phương pháp bẫy ảnh tại Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn đã cung cấp chuỗi bằng chứng khoa học trực tiếp, phản ánh trung thực chất lượng sinh cảnh và mức độ nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng. Các dữ liệu thu thập được không chỉ có giá trị trong việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, mà còn là cơ sở quan trọng để xem xét vai trò của khu rừng Mỹ Sơn như một hợp phần sinh thái thiết yếu, góp phần duy trì tính toàn vẹn cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn theo các chuẩn mực và khuyến nghị của UNESCO và IUCN.

2. Bố trí và thu thập dữ liệu

Hệ thống bẫy ảnh được bố trí có chọn lọc tại các sinh cảnh rừng điển hình, ưu tiên các khu vực dọc theo các tuyến di chuyển tự nhiên của động vật hoang dã như đường mòn, khe suối và những khoảnh rừng có mức độ tác động của con người thấp. Việc lựa chọn vị trí đặt bẫy ảnh dựa trên đặc điểm sinh thái và tập tính di chuyển của các nhóm loài mục tiêu, nhằm tối ưu khả năng ghi nhận và phản ánh chính xác sự hiện diện của động vật hoang dã trong khu vực nghiên cứu.

Hoạt động giám sát được duy trì liên tục trong nhiều tháng, bảo đảm bao quát các giai đoạn hoạt động khác nhau của động vật theo mùa và theo thời gian trong ngày. Cách tiếp cận này giúp nâng cao tính đại diện, độ tin cậy và giá trị khoa học của bộ dữ liệu thu thập được, qua đó tạo cơ sở vững chắc cho việc phân tích hiện trạng sinh cảnh và đánh giá mức độ nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng tại Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn.

IV. Kết quả điều tra, ghi nhận và phân tích động vật hoang dã qua bẫy ảnh

1. Khái quát kết quả điều tra bằng bẫy ảnh

Trên cơ sở triển khai hệ thống bẫy ảnh tự động tại các sinh cảnh rừng điển hình trong lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn, kết quả giám sát đã ghi nhận sự hiện diện của 27 loài động vật hoang dã, thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau, bao gồm thú (8 loài), chim và các loài động vật hoạt động chủ yếu trên mặt đất (19 loài). Việc ghi nhận được số lượng loài tương đối đa dạng thông qua phương pháp giám sát không xâm lấn cho thấy khu vực nghiên cứu vẫn còn duy trì các điều kiện sinh thái phù hợp cho sự tồn tại của nhiều nhóm động vật rừng.

Các kết quả điều tra cho thấy khu vực rừng Mỹ Sơn hiện vẫn bảo tồn được cấu trúc quần xã động vật rừng tương đối đầy đủ, thể hiện qua sự hiện diện của các loài ở nhiều bậc dinh dưỡng khác nhau, từ các loài thú ăn cỏ và thú ăn tạp đến các loài thú ăn thịt cỡ trung và linh trưởng. Sự tồn tại đồng thời của các nhóm loài này phản ánh mức độ ổn định nhất định của các chuỗi thức ăn và quá trình sinh thái, đồng thời là chỉ dấu quan trọng về chất lượng sinh cảnh và mức độ nguyên vẹn tương đối của hệ sinh thái rừng trong Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn.

Bảng 1. Danh sách các loài động vật ghi nhận được ở Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn

TT	Tên loài	Tên khoa học	Tình trạng bảo tồn
			IUCN	TT 27/2025
1	Cầy Vòi Hương	Paradoxurus hermaphroditus	LC	IIB
2	Chuột	Muridae
3	Sóc Đất	Menetes berdmorei
4	Gà Rừng	Gallus gallus	LC
5	Khỉ đuôi Lợn	Macaca leonina	VU	IIB
6	Chồn Bạc Má	Melogale sp	LC	IIB
7	Sóc Mang	Dremomys rufigenis
8	Vạc rừng	Gorsachius melanolophus	LC
9	Khướu mào trắng	Garrulax leucolophus	LC	IIB
10	Gà so ngực gụ	Arborophila chloropus	LC	IIB
11	Đuôi cụt đầu xám	Hydrornis soror	LC	IIB
12	Cu luồng	Chalcophaps indica	LC
13	Hoét vàng	Zoothera citrina
14	Gà lôi hông tía	Lophura diardi	LC	IIB
15	Cày lõn tranh	Herpestes javanicus	LC
16	Chim chích họng phồng	Pellorneum ruficeps	LC
17	Mèo rừng	Prionailurus bengalensis	LC	IIB
18	Dúi	Rhizomyinae	LC
19	Gà so họng trắng	Arborophila brunneopectus	LC	IIB
20	Nhím bờm	Hystrix brachyuran	LC
21	Sáo đất lớn	Zoothera dauma	LC
22	Chim Oanh cổ đỏ	Calliope calliope	LC
23	Mang thường	Muntiacus muntjak		IIB
24	Đon	Atherurus macrourus	LC
25	Chồn họng vàng	Martes flavigula	LC
26	Lợn rừng	Sus scrofa	LC
27	Họa mi đất mỏ dài	Pomatorhinus hypoleucos	LC

 

2. Nhóm loài thú và ý nghĩa sinh thái

Nhóm thú là nhóm được ghi nhận chủ yếu thông qua phương pháp bẫy ảnh, bao gồm các loài thú ăn cỏ, thú ăn tạp và các loài thú ăn thịt cỡ trung. Trong số đó, kết quả điều tra đặc biệt ghi nhận Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina) – loài được xếp hạng Sắp nguy cấp (Vulnerable – VU) theo Danh lục Đỏ IUCN – với tần suất xuất hiện tương đối cao và phân bố tại nhiều vị trí bẫy ảnh khác nhau trong khu vực nghiên cứu. Sự phân bố rộng và tần suất ghi nhận ổn định của loài này phản ánh điều kiện sinh cảnh phù hợp và mức độ tác động của con người ở mức còn hạn chế trong lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn.

Đáng chú ý, việc ghi nhận các đàn khỉ có sự hiện diện của cá thể non cho thấy khu rừng Mỹ Sơn không chỉ đóng vai trò là nơi kiếm ăn tạm thời, mà còn là sinh cảnh sinh sản, có khả năng duy trì quần thể ổn định trong dài hạn. Đây là bằng chứng khoa học có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định giá trị bảo tồn của khu vực, đồng thời cho thấy chức năng sinh thái thiết yếu của rừng Mỹ Sơn đối với các loài linh trưởng có giá trị bảo tồn.

Bên cạnh đó, nhiều loài thú khác thuộc Nhóm IIB theo quy định của pháp luật Việt Nam như Mang thường (Muntiacus muntjak), Mèo rừng (Prionailurus bengalensis), Cầy vòi hương (Paradoxurus hermaphroditus) và Chồn bạc má (Melogale sp) cũng được ghi nhận thông qua bẫy ảnh. Sự hiện diện đồng thời của các loài thú ăn thịt bậc trung và các loài con mồi trong cùng khu vực là chỉ thị sinh thái quan trọng, cho thấy các chuỗi thức ăn và mối quan hệ sinh thái cơ bản trong hệ sinh thái rừng Mỹ Sơn vẫn đang được duy trì tương đối ổn định. Kết quả này góp phần củng cố nhận định về mức độ nguyên vẹn sinh thái của khu rừng trong vai trò là vùng đệm bảo vệ Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

3. Nhóm chim và động vật mặt đất

Bên cạnh nhóm thú, kết quả giám sát bằng bẫy ảnh còn ghi nhận sự hiện diện của một số loài chim rừng hoạt động chủ yếu trên mặt đất, tiêu biểu như Gà lôi hông tía, Gà so, Gà rừng cùng một số loài chim cỡ trung khác. Đây là nhóm loài có mức độ nhạy cảm cao đối với sự xáo trộn sinh cảnh và áp lực săn bắt, do đó việc ghi nhận sự hiện diện của chúng phản ánh mức độ yên tĩnh tương đối, tính an toàn sinh thái và chất lượng môi trường sống còn được duy trì tại các sinh cảnh rừng trong khu vực nghiên cứu.

Sự tồn tại đồng thời của các loài chim rừng mặt đất cùng với các nhóm thú, bao gồm cả thú ăn thịt bậc trung và linh trưởng, cho thấy khu rừng Mỹ Sơn vẫn đang duy trì được cấu trúc sinh thái tương đối hoàn chỉnh. Đặc biệt, các sinh cảnh rừng kín thường xanh, rừng thứ sinh đang phục hồi và các khu vực ven suối – khe nước tiếp tục đóng vai trò là những không gian sống quan trọng, hỗ trợ đa dạng sinh học và góp phần duy trì tính toàn vẹn sinh thái của vùng đệm bảo vệ Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

4. Phân tích không gian và tần suất xuất hiện

Kết quả phân tích dữ liệu bẫy ảnh cho thấy các loài động vật hoang dã phân bố tương đối rộng trong lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn, với xu hướng tập trung rõ nét tại các khu vực rừng có độ che phủ cao, mức độ tác động của con người thấp và nằm gần các khe suối, đường mòn tự nhiên như khu vực Hố mít, Vườn bà, Dốc chùi, Nà thắng, Hòn đền. Mô hình phân bố này phản ánh sự phụ thuộc chặt chẽ của các loài động vật vào những sinh cảnh có chất lượng cao và điều kiện sinh thái ổn định.

Đáng chú ý, tần suất ghi nhận lặp lại của nhiều loài tại cùng một số vị trí bẫy ảnh cho thấy các khu vực này đóng vai trò như sinh cảnh trọng yếu đối với động vật hoang dã trong khu vực nghiên cứu. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để xác định các phân khu ưu tiên bảo vệ trong công tác quản lý rừng, đồng thời góp phần định hướng các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học nhằm duy trì tính toàn vẹn sinh thái và hỗ trợ bảo vệ lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

5. Nhận định khoa học từ kết quả bẫy ảnh

Tổng hợp các kết quả điều tra và phân tích cho thấy hệ động vật hoang dã tại Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn hiện vẫn tồn tại với mức độ đa dạng tương đối cao so với quy mô diện tích rừng. Việc ghi nhận sự hiện diện của các loài nguy cấp, quý, hiếm, cùng với các loài chỉ thị sinh thái phân bố ở nhiều bậc dinh dưỡng khác nhau, là minh chứng khoa học rõ ràng cho thấy các sinh cảnh rừng tại Mỹ Sơn vẫn đáp ứng được các yêu cầu sinh thái cơ bản, bảo đảm cho sự tồn tại, sinh sản và khả năng duy trì quần thể động vật hoang dã trong dài hạn.

Các kết quả này cung cấp bằng chứng khoa học trực tiếp và khách quan, phù hợp với các tiêu chí đánh giá của IUCN cũng như cách tiếp cận quản lý Di sản thế giới hiện nay của UNESCO. Qua đó, nghiên cứu khẳng định vai trò thiết yếu của Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn trong việc duy trì tính toàn vẹn sinh thái, bảo vệ cảnh quan văn hóa – lịch sử và hỗ trợ bảo tồn lâu dài Giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

V. Gía trị động vật hoang dã trong mối liên hệ với di sản thế giới Mỹ Sơn

1. Đóng góp đối với tính toàn vẹn của Di sản

Hệ động vật hoang dã là một hợp phần cấu thành quan trọng của hệ sinh thái rừng Mỹ Sơn, giữ vai trò duy trì cấu trúc quần xã, cân bằng dinh dưỡng và các quá trình sinh thái nền tảng. Sự hiện diện ổn định của các nhóm loài ở nhiều bậc dinh dưỡng khác nhau phản ánh mức độ vận hành tương đối đầy đủ của các chuỗi thức ăn và mối quan hệ sinh thái, qua đó góp phần duy trì chức năng sinh thái tổng thể của khu rừng.

Trong bối cảnh quản lý Di sản thế giới, tính toàn vẹn không chỉ được xem xét trên phương diện bảo tồn yếu tố kiến trúc – khảo cổ, mà còn bao gồm việc bảo đảm duy trì các điều kiện cảnh quan và sinh thái hỗ trợ cho giá trị di sản. Một hệ sinh thái rừng còn tương đối nguyên vẹn, với sự tồn tại của các loài động vật hoang dã nhạy cảm và có giá trị bảo tồn, góp phần duy trì bối cảnh tự nhiên – văn hóa vốn gắn liền với lịch sử hình thành và tồn tại của quần thể đền tháp Mỹ Sơn. Do đó, hệ động vật hoang dã có vai trò trực tiếp trong việc củng cố và bảo đảm tính toàn vẹn tổng thể của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

2. Vai trò vùng đệm sinh thái

Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn, thông qua chức năng sinh thái của hệ rừng và hệ động vật hoang dã, đóng vai trò như một vùng đệm sinh thái hiệu quả bao quanh vùng lõi di tích. Các sinh cảnh rừng có độ che phủ cao, ít chịu tác động của con người và duy trì được quần xã động vật tương đối ổn định đã tạo nên một lớp bảo vệ tự nhiên, giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài như xâm lấn không gian, khai thác tài nguyên trái phép hoặc suy thoái môi trường.

Theo cách tiếp cận quản lý bền vững Di sản thế giới của UNESCO, vùng đệm không chỉ có chức năng hành chính – không gian, mà còn phải bảo đảm các điều kiện sinh thái và cảnh quan cần thiết để hỗ trợ bảo tồn lâu dài giá trị nổi bật toàn cầu. Kết quả điều tra động vật hoang dã tại Mỹ Sơn cho thấy khu vực này đang thực hiện hiệu quả vai trò sinh thái của vùng đệm, qua đó góp phần tăng cường khả năng bảo vệ vùng lõi và duy trì sự bền vững tổng thể của Di sản thế giới Mỹ Sơn trong dài hạn.

VI. Đánh giá chung và những tồn tại, hạn chế

1. Đánh giá chung

Kết quả điều tra, giám sát bằng phương pháp bẫy ảnh đã cung cấp hệ thống dữ liệu khoa học có giá trị, phản ánh tương đối đầy đủ hiện trạng hệ động vật hoang dã trong lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử – văn hóa Mỹ Sơn. Việc ghi nhận 27 loài thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau, bao gồm các loài nguy cấp theo IUCN (Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế) và các loài thuộc Nhóm IIB theo quy định của pháp luật Việt Nam, cho thấy khu rừng Mỹ Sơn vẫn duy trì được nền tảng sinh thái quan trọng và mức độ đa dạng sinh học đáng kể so với quy mô diện tích.

Sự hiện diện đồng thời của các loài ở nhiều bậc dinh dưỡng khác nhau, từ thú ăn cỏ, thú ăn tạp đến thú ăn thịt cỡ trung và linh trưởng, cùng với các loài chim rừng mặt đất nhạy cảm với xáo trộn sinh cảnh, là chỉ dấu khoa học về cấu trúc sinh thái tương đối ổn định. Điều này khẳng định vai trò của khu rừng Mỹ Sơn như một hợp phần sinh thái thiết yếu, góp phần duy trì tính toàn vẹn của cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài Giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

Các kết quả nghiên cứu cũng bước đầu xác định được một số khu vực có vai trò sinh cảnh trọng yếu, tạo cơ sở cho việc định hướng phân khu ưu tiên bảo vệ và nâng cao hiệu quả quản lý rừng trong thời gian tới. Nhìn chung, công tác giám sát đã góp phần quan trọng trong việc chuyển từ cách tiếp cận bảo tồn thuần túy di tích sang quản lý tổng thể di sản gắn với cảnh quan – sinh thái, phù hợp với xu thế quản lý Di sản thế giới hiện nay.

2. Tồn tại, hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác điều tra và giám sát động vật hoang dã tại Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn vẫn còn một số hạn chế nhất định:

- Quy mô và mật độ bẫy ảnh còn hạn chế, chưa bao quát toàn bộ các dạng sinh cảnh trong lâm phận; do đó, số lượng loài ghi nhận có thể chưa phản ánh đầy đủ thành phần loài thực tế.

- Thời gian giám sát tương đối ngắn, tập trung vào hai tháng cuối năm và đầu năm kế tiếp. Do đó, kết quả thu thập được chủ yếu phản ánh thành phần loài và mức độ hoạt động của động vật rừng trong một mùa, chưa thể hiện đầy đủ sự biến động theo từng mùa, đặc biệt là đối với các loài có tập tính di cư cục bộ hoặc thay đổi cường độ hoạt động theo điều kiện thời tiết và nguồn thức ăn, vì vậy chưa đánh giá được xu hướng biến động quần thể và tác động dài hạn của các yếu tố môi trường hoặc hoạt động nhân sinh.

- Nguồn lực về nhân sự và kinh phí còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng phạm vi giám sát và cập nhật dữ liệu thường xuyên.

Những tồn tại nêu trên không làm giảm giá trị của kết quả nghiên cứu, nhưng cho thấy nhu cầu cần tiếp tục đầu tư, mở rộng và chuẩn hóa công tác giám sát đa dạng sinh học theo hướng dài hạn và hệ thống hơn, nhằm củng cố cơ sở khoa học phục vụ quản lý bền vững Di sản thế giới Mỹ Sơn.

VII. Định hướng phát triển và giải pháp trọng tâm

Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đã trình bày, có thể khẳng định rằng khu rừng Mỹ Sơn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong cấu trúc không gian và sinh thái của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Các bằng chứng thu thập được từ hoạt động giám sát cho thấy hệ sinh thái rừng tại khu vực này đang vận hành với mức độ ổn định nhất định, đóng vai trò nền tảng trong việc duy trì điều kiện cảnh quan – môi trường cần thiết cho công tác bảo tồn Di sản trong dài hạn.

Xuất phát từ yêu cầu tăng cường quản lý bền vững và tiếp cận di sản theo hướng tổng thể, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn kiến nghị:

1. Duy trì thường xuyên và từng bước nâng cao chất lượng hoạt động giám sát động vật hoang dã bằng bẫy ảnh, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu dài hạn và chuẩn hóa phương pháp theo các thông lệ nghiên cứu bảo tồn hiện hành, làm căn cứ phục vụ công tác quản lý và đánh giá hiệu quả bảo vệ rừng.

2. Tích hợp nội dung bảo tồn đa dạng sinh học vào các chương trình, kế hoạch quản lý Di sản, bảo đảm sự thống nhất giữa bảo tồn yếu tố văn hóa và bảo vệ môi trường sinh thái, phù hợp với định hướng quản lý Di sản thế giới dựa trên cảnh quan tổng thể.

Trần Thanh Quốc